NoOTa
24-06-2006, 08:05 AM
...หอไตร... ...มีอดีตที่ยาวไกล เนิ่นนานนับศตวรรษ สืบเนื่องถึงปัจจุบัน หอไตรมีความสำคัญยิ่งทางพระพุทธศาสนาเพราะเป็นสถานที่เก็บรักษาพระธรรมคำสั่งสอนของพระพุทธองค์ซึ่งแบ่งออกได้เป็น 3 หมวดใหญ่ คือ พระวินัย พระสูตร และ พระอภิธรรม โดยแต่ละหมวดนั้นเรียกกันว่า ปิฎก หนึ่ง
คำว่า... หอพระไตรปิฎก จึงมีที่มาด้วยประการนั้น และหมายถึง อาคาร หรือสถานที่สำหรับเก็บรักษาพระธรรมคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้านั่นเอง
การเก็บรักษาพระไตรปิฎกนี้มีที่มาจากการสันนิษฐานว่า น่าจะเกิดขึ้นภายหลังจากที่มีการจารึกพระธรรมลงบนใบลานเนื่องในปฐมพุทธสังคยนาพระไตรปิฎกขึ้นเป็นครั้งแรกที่ลังกาในราว พ.ศ.433
เมื่อจารึกพระธรรมสำเร็จเสร็จแล้ว ก็ต้องพิจารณาหาที่อันเหมาะสมในเก็บรักษาพระธรรมอันล้ำค่านี้ การสร้างพุทธาคารเพื่อเป็นพุทธบูชานี้เอง ได้เป็นต้นเค้าแห่งวิวัฒนาการของการสร้างหอไตรในเวลาต่อมา
สำหรับในเมืองไทย การเก็บรักษาพระไตรปิฎกนั้น ปรากฏในศิลาจารึกสมัยสุโขทัยว่าพระไตรปิฎกนั้นเก็บรักษาไว้บนราชมณเฑียร ในพระบรมมหาราชวัง และ แม้เวลาจะล่วงเลยมาถึงสมัยกรุงศรีอยุธยา ก็ยังนิยมเก็บรักษาไว้ในพระราชวังเช่นเคย เพียงแต่มีการสร้างที่เก็บพระไตรปิฎกเรียกกันว่า หอพระมณเฑียรธรรม
หลังจากนั้น ความนิยมเก็บรักษาพระไตปิฎกก็เริ่มแพร่หลายมายังวัดอารามทั่วไปทั่วประเทศ การก่อสร้างหอไตรหลายแห่งในพุทธาวาส ก่อให้เกิดรังสรรค์งานศิลปกรรม พุทธศิลป์ชิ้นเอก... ของบ้านเมืองที่สร้างขึ้นเพื่อด้วยความเลื่อมใสศรัทธามุ่งหวังให้เป็น ... พุทธบูชา... มากกว่าผลตอบแทนที่เป็นเงินทอง สิ่งนี้เอง ทำให้ผู้คนในยุคหลังสามารถชื่นชมและสืบสานความงดงามที่เป็นเลิศอันเป็นตำนานแห่งภูมิปัญญาเชิงช่างชั้นสูงของบรรพบุรุษไทย
หอไตรมีบทบาทสำคัญยิ่งในการค้นคว้าเรื่องราวทั้งด้านประวัติศาสตร์ โบราณคดี และวรรณกรรมศาสนาที่ให้ประโยชน์อย่างทรงคุณค่าแก่บ้านเมืองของเรา
หอไตรในแต่ละภูมิภาคจะสร้างขึ้นตามความนิยมทางศิลปะที่แตกต่างกันไป รวมทั้งสภาพภูมิประเทศที่ตั้งของหอไตรก็เป็นตัวกำหนดรูปลักษณ์และแบบฉบับของหอไตรด้วย ทำให้หอไตรมีความงดงามหลากหลายในแต่ละรูปทรง แต่ส่วนใหญ่แล้วจะมีลักษณะที่มีความคล้ายกันหลายประการคือ1.นิยมสร้างเป็นอาคารทรงไทย ขนาดเล็กกระทัดรัด และสร้างสิ่งประดับอาคารด้วยความประณีตวิจิตรบรรจงอันสื่อแสดงถึงศรัทธาสูงสุดในการสร้างเป็นพุทธบูชา
2.มักแยกตัวอาคารออกมาจากกลุ่มอาคารในพุทธาวาสอย่างเด่นชัด ทั้งนี้อาจมุ่งหวังให้เกิดการเน้นค่าของความสำคัญของพระไตรปิฎกให้โดดเด่นขึ้นจนดูแตกต่างอย่างชัดเจน
3.โดยทั่วไป มักสร้างอยู่กลางสระน้ำ ทั้งนี้เพื่อป้องกันการลอบทำลายทั้งจากอัคคีภัย โจรและการลอบกัดกินของ สัตว์ประเภท หนู มด แมลงสาป เป็นต้น จุดนี้บ่งบอกถึง ภูมิปัญญาโบราณที่รอบคอบและห่วงใยในการดูแลรักษาพระไตรปิฎกยิ่งนัก
4.อาคารที่สร้างมักมีประตูเข้าทางเดียวและไม่มีบันไดทางขึ้น เหตุผลที่ทำเช่นนี้เพราะหากมีบานหน้าต่าง หรือประตูมาก อาจทำให้แดดส่องคัมภีร์ หรือลมพัดปลิวสูญหายได้ง่ายกว่าที่จะให้มีลักษณะทึบลมและแด แต่อุณหภูมิการระบายอากาศทั่วไปเป็นไปอย่างสมดุลจากสระน้ำเบื้องล่าง ส่วนการไม่มีบันไดทางขึ้นน่าจะเกิดจากการป้องกันมิให้มีการหยิบฉวยพระไตรปิฎกใช้อย่างไร้คุณค่าเนื่องจากสมัยก่อน กว่าจะจารึกได้แต่ละชุดทำได้ยากเย็น และไม่มีสำเนา ดังนั้นผู้ใช้พระไตรปิฎก จึงต้องผ่านความเห็นชอบอนุญาตเสียก่อน ถึงจะนำมาหยิบไปใช้ได้เวลาจะใช้ก็ยกบันไดมาพาดแล้วยกออกเมื่อเสร็จกิจ
เหตุนี้กระมัง จึงมองกันว่า คำสอนพุทธศาสนา จะใช้แต่ละครั้งต้องมีการเชิญกันครั้งหนึ่งกลายเป็นข้ออ้างว่า นี่คือสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ศาสนากับผู้คนมีม่านกลางขวางขึ้น
ในบ้านเรามีหอไตรงดงามมากมายหลายแห่ง ทั้งในกรุงเทพมหานคร และ ต่างจังหวัด ที่มีมากแห่งก็ดูเหมือนจะเป็นแถบจังหวัด พระนครศรีอยุธยา เพชรบุรี สมุทรสงคราม และภาพเหนือ ก็แถบ เชียงใหม่ เชียงราย แพร่ น่าน แถบโน้นมีมากมายจนลานตา
หอไตรที่ล้ำค่าสร้างด้วยไม้หลัง และสร้างอยู่กลางสระน้ำที่น่าชมมาก อยู่ที่
หอไตรกลางน้ำ วัดใหญ่สุวรรณาราม จังหวัดเพชรบุรี
หอไตรกลางน้ำ วัดยาง จังหวัดเพชรบุรี
หอไตรกลางน้ำ วัดปราโมทย์ จังหวัดสมุทรสงคราม
หอไตรกลางน้ำ วัดดุสิตาราม จังหวัดกรุงเทพมหานคร
หอไตรที่เป็นครึ่งตึกครึ่งไม้ หรือเป็นตึกทั้งหลังที่งดงามน่าชม มีหลายแห่งเช่น
หอไตรวัดพระธาตุลำปางหลวง จังหวัดลำปาง
หอไตรวัดพระธาตุหริภุญชัย จังหวัดลำพูน
หอไตรวัดพระสิงห์ จังหวัดเชียงใหม่ นอกจากนี้ยังมีอีกหลายแห่งที่ยังคงอนุรักษ์ดูแลไว้เป็นอย่างดี
สำหรับผู้ที่อยากชมหอไตรและความงามประกอบอื่นในศิลปกรรมทางพุทธศาสนาที่ให้อะไรต่อชีวิตอย่างชนิดค่อนข้างสมบูรณ์นั้น อยากแนะนำให้ไปที่จังหวัดเพชรบุรี
ที่นั่น...ศิลปวัฒนธรรมทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็นช่างสิบหมู่ ช่างทอง ช่างทำอาหาร แกะสลัก ปูนปั้น นาฏการ ดนตรีมีพร้อมมูล เรียกว่า เพชรบุรี ถือเป็นดินแดนมรดกแห่งศิลปวัฒนธรรมไทยอย่างแท้จริงและประการสำคัญที่ยังคงทำนุบำรุงรักษาหอไตรไว้ให้เราได้ชื่นชมมากมายหลายแห่งล้วนงดงามด้วยฝีมือช่างชั้นสูงอย่างแท้จริง
ในขณะที่ผืนดิน บริเวณพุทธาวาสหลายแห่งของบ้านเราเป็นที่มุ่งมั่นหมายปองพัฒนาให้เป็นแหล่งพาณิชย์ เพราะความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจเพิ่มมากขึ้นเป็นลำดับ
ด้วยความที่ผืนดินมีราคาสูงนี่เองจึงเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้วัดวาอารามหลายแห่ง ถูกบุกรุก ของเช่าที่ดิน หรือ ขออนุญาตให้ผลต่างตอบแทนแก่ทางวัดเพื่อแลกสิทธิประโยชน์ทางการค้าในกรรมสิทธิ์ที่วัดถือครองอยู่
มีเหลือเพียงบางกลุ่มเท่านั้นที่มุ่งเข้าหาวัดและหวังพึ่งรสพระธรรม อันเป็นคำสั่งสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างบริสุทธิ์ใจ
แต่ยังมีอีกคนมิใช่น้อยที่เข้าชื่นชมศิลปกรรมในวัดอันเป็นพุทธบูชาด้วยจิตเปี่ยมด้วยศรัทธาปสาทะ ที่แท้จริง
...หอพระไตรปิฎก... คือสิ่งที่คุณควรรีบชื่นชมในวันนี้ ก่อนที่กระแสโลกาภิวัฒน์จะไหลหลากล้นท่วมวัดวาอารามเสียจนต้องเกิดความรู้สึกเสียดายและเสียใจทุกครั้งที่เรามิอาจมองสิ่งใดในอนาคตได้อย่างแจ่มชัด
ที่มา : นิตยสารหญิงไทย
ฉบับที่ 603 ปีที่ 25
คำว่า... หอพระไตรปิฎก จึงมีที่มาด้วยประการนั้น และหมายถึง อาคาร หรือสถานที่สำหรับเก็บรักษาพระธรรมคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้านั่นเอง
การเก็บรักษาพระไตรปิฎกนี้มีที่มาจากการสันนิษฐานว่า น่าจะเกิดขึ้นภายหลังจากที่มีการจารึกพระธรรมลงบนใบลานเนื่องในปฐมพุทธสังคยนาพระไตรปิฎกขึ้นเป็นครั้งแรกที่ลังกาในราว พ.ศ.433
เมื่อจารึกพระธรรมสำเร็จเสร็จแล้ว ก็ต้องพิจารณาหาที่อันเหมาะสมในเก็บรักษาพระธรรมอันล้ำค่านี้ การสร้างพุทธาคารเพื่อเป็นพุทธบูชานี้เอง ได้เป็นต้นเค้าแห่งวิวัฒนาการของการสร้างหอไตรในเวลาต่อมา
สำหรับในเมืองไทย การเก็บรักษาพระไตรปิฎกนั้น ปรากฏในศิลาจารึกสมัยสุโขทัยว่าพระไตรปิฎกนั้นเก็บรักษาไว้บนราชมณเฑียร ในพระบรมมหาราชวัง และ แม้เวลาจะล่วงเลยมาถึงสมัยกรุงศรีอยุธยา ก็ยังนิยมเก็บรักษาไว้ในพระราชวังเช่นเคย เพียงแต่มีการสร้างที่เก็บพระไตรปิฎกเรียกกันว่า หอพระมณเฑียรธรรม
หลังจากนั้น ความนิยมเก็บรักษาพระไตปิฎกก็เริ่มแพร่หลายมายังวัดอารามทั่วไปทั่วประเทศ การก่อสร้างหอไตรหลายแห่งในพุทธาวาส ก่อให้เกิดรังสรรค์งานศิลปกรรม พุทธศิลป์ชิ้นเอก... ของบ้านเมืองที่สร้างขึ้นเพื่อด้วยความเลื่อมใสศรัทธามุ่งหวังให้เป็น ... พุทธบูชา... มากกว่าผลตอบแทนที่เป็นเงินทอง สิ่งนี้เอง ทำให้ผู้คนในยุคหลังสามารถชื่นชมและสืบสานความงดงามที่เป็นเลิศอันเป็นตำนานแห่งภูมิปัญญาเชิงช่างชั้นสูงของบรรพบุรุษไทย
หอไตรมีบทบาทสำคัญยิ่งในการค้นคว้าเรื่องราวทั้งด้านประวัติศาสตร์ โบราณคดี และวรรณกรรมศาสนาที่ให้ประโยชน์อย่างทรงคุณค่าแก่บ้านเมืองของเรา
หอไตรในแต่ละภูมิภาคจะสร้างขึ้นตามความนิยมทางศิลปะที่แตกต่างกันไป รวมทั้งสภาพภูมิประเทศที่ตั้งของหอไตรก็เป็นตัวกำหนดรูปลักษณ์และแบบฉบับของหอไตรด้วย ทำให้หอไตรมีความงดงามหลากหลายในแต่ละรูปทรง แต่ส่วนใหญ่แล้วจะมีลักษณะที่มีความคล้ายกันหลายประการคือ1.นิยมสร้างเป็นอาคารทรงไทย ขนาดเล็กกระทัดรัด และสร้างสิ่งประดับอาคารด้วยความประณีตวิจิตรบรรจงอันสื่อแสดงถึงศรัทธาสูงสุดในการสร้างเป็นพุทธบูชา
2.มักแยกตัวอาคารออกมาจากกลุ่มอาคารในพุทธาวาสอย่างเด่นชัด ทั้งนี้อาจมุ่งหวังให้เกิดการเน้นค่าของความสำคัญของพระไตรปิฎกให้โดดเด่นขึ้นจนดูแตกต่างอย่างชัดเจน
3.โดยทั่วไป มักสร้างอยู่กลางสระน้ำ ทั้งนี้เพื่อป้องกันการลอบทำลายทั้งจากอัคคีภัย โจรและการลอบกัดกินของ สัตว์ประเภท หนู มด แมลงสาป เป็นต้น จุดนี้บ่งบอกถึง ภูมิปัญญาโบราณที่รอบคอบและห่วงใยในการดูแลรักษาพระไตรปิฎกยิ่งนัก
4.อาคารที่สร้างมักมีประตูเข้าทางเดียวและไม่มีบันไดทางขึ้น เหตุผลที่ทำเช่นนี้เพราะหากมีบานหน้าต่าง หรือประตูมาก อาจทำให้แดดส่องคัมภีร์ หรือลมพัดปลิวสูญหายได้ง่ายกว่าที่จะให้มีลักษณะทึบลมและแด แต่อุณหภูมิการระบายอากาศทั่วไปเป็นไปอย่างสมดุลจากสระน้ำเบื้องล่าง ส่วนการไม่มีบันไดทางขึ้นน่าจะเกิดจากการป้องกันมิให้มีการหยิบฉวยพระไตรปิฎกใช้อย่างไร้คุณค่าเนื่องจากสมัยก่อน กว่าจะจารึกได้แต่ละชุดทำได้ยากเย็น และไม่มีสำเนา ดังนั้นผู้ใช้พระไตรปิฎก จึงต้องผ่านความเห็นชอบอนุญาตเสียก่อน ถึงจะนำมาหยิบไปใช้ได้เวลาจะใช้ก็ยกบันไดมาพาดแล้วยกออกเมื่อเสร็จกิจ
เหตุนี้กระมัง จึงมองกันว่า คำสอนพุทธศาสนา จะใช้แต่ละครั้งต้องมีการเชิญกันครั้งหนึ่งกลายเป็นข้ออ้างว่า นี่คือสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ศาสนากับผู้คนมีม่านกลางขวางขึ้น
ในบ้านเรามีหอไตรงดงามมากมายหลายแห่ง ทั้งในกรุงเทพมหานคร และ ต่างจังหวัด ที่มีมากแห่งก็ดูเหมือนจะเป็นแถบจังหวัด พระนครศรีอยุธยา เพชรบุรี สมุทรสงคราม และภาพเหนือ ก็แถบ เชียงใหม่ เชียงราย แพร่ น่าน แถบโน้นมีมากมายจนลานตา
หอไตรที่ล้ำค่าสร้างด้วยไม้หลัง และสร้างอยู่กลางสระน้ำที่น่าชมมาก อยู่ที่
หอไตรกลางน้ำ วัดใหญ่สุวรรณาราม จังหวัดเพชรบุรี
หอไตรกลางน้ำ วัดยาง จังหวัดเพชรบุรี
หอไตรกลางน้ำ วัดปราโมทย์ จังหวัดสมุทรสงคราม
หอไตรกลางน้ำ วัดดุสิตาราม จังหวัดกรุงเทพมหานคร
หอไตรที่เป็นครึ่งตึกครึ่งไม้ หรือเป็นตึกทั้งหลังที่งดงามน่าชม มีหลายแห่งเช่น
หอไตรวัดพระธาตุลำปางหลวง จังหวัดลำปาง
หอไตรวัดพระธาตุหริภุญชัย จังหวัดลำพูน
หอไตรวัดพระสิงห์ จังหวัดเชียงใหม่ นอกจากนี้ยังมีอีกหลายแห่งที่ยังคงอนุรักษ์ดูแลไว้เป็นอย่างดี
สำหรับผู้ที่อยากชมหอไตรและความงามประกอบอื่นในศิลปกรรมทางพุทธศาสนาที่ให้อะไรต่อชีวิตอย่างชนิดค่อนข้างสมบูรณ์นั้น อยากแนะนำให้ไปที่จังหวัดเพชรบุรี
ที่นั่น...ศิลปวัฒนธรรมทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็นช่างสิบหมู่ ช่างทอง ช่างทำอาหาร แกะสลัก ปูนปั้น นาฏการ ดนตรีมีพร้อมมูล เรียกว่า เพชรบุรี ถือเป็นดินแดนมรดกแห่งศิลปวัฒนธรรมไทยอย่างแท้จริงและประการสำคัญที่ยังคงทำนุบำรุงรักษาหอไตรไว้ให้เราได้ชื่นชมมากมายหลายแห่งล้วนงดงามด้วยฝีมือช่างชั้นสูงอย่างแท้จริง
ในขณะที่ผืนดิน บริเวณพุทธาวาสหลายแห่งของบ้านเราเป็นที่มุ่งมั่นหมายปองพัฒนาให้เป็นแหล่งพาณิชย์ เพราะความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจเพิ่มมากขึ้นเป็นลำดับ
ด้วยความที่ผืนดินมีราคาสูงนี่เองจึงเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้วัดวาอารามหลายแห่ง ถูกบุกรุก ของเช่าที่ดิน หรือ ขออนุญาตให้ผลต่างตอบแทนแก่ทางวัดเพื่อแลกสิทธิประโยชน์ทางการค้าในกรรมสิทธิ์ที่วัดถือครองอยู่
มีเหลือเพียงบางกลุ่มเท่านั้นที่มุ่งเข้าหาวัดและหวังพึ่งรสพระธรรม อันเป็นคำสั่งสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างบริสุทธิ์ใจ
แต่ยังมีอีกคนมิใช่น้อยที่เข้าชื่นชมศิลปกรรมในวัดอันเป็นพุทธบูชาด้วยจิตเปี่ยมด้วยศรัทธาปสาทะ ที่แท้จริง
...หอพระไตรปิฎก... คือสิ่งที่คุณควรรีบชื่นชมในวันนี้ ก่อนที่กระแสโลกาภิวัฒน์จะไหลหลากล้นท่วมวัดวาอารามเสียจนต้องเกิดความรู้สึกเสียดายและเสียใจทุกครั้งที่เรามิอาจมองสิ่งใดในอนาคตได้อย่างแจ่มชัด
ที่มา : นิตยสารหญิงไทย
ฉบับที่ 603 ปีที่ 25